The "Passion of Anna" is een échte Bergman. Kort samengevat: Het is onmogelijk om menselijke relaties duurzaam in stand te houden. Iedereen zit opgesloten in zijn eigen problemen. Tegelijk ook een mooie film vol symboliek. Bergman slaagt er alweer in je een kijkje te geven in de menselijke psyche, maar ook bij deze film vraag je je af "wat heb ik nou eigenlijk geleerd wat ik nog niet wist". The Passion of Anna is daarmee één van de meest thematische films uit het oeuvre van Ingmar Bergman maar brengt niet veel nieuws.
De film speelt zich af op een eilandje voor de Zweedse kust. Het decor is bekend uit andere films van Bergman. De film ontbeert een goed verhaal. In feite is het niet meer dan een mengeling van de verhaallijnen van vijf onafhankelijke personen:
Hans
Andreas (Hans) Winkelman (Max von Sydow) leeft alleen op een eiland voor de kust van Zweden. Hij verbouwt wat groente en heeft wat vee. Zijn leven is uitdrukkingsloos. Hij is gescheiden van zijn vrouw en kan daar niet mee omgaan. Daarnaast heeft hij nogal wat juridische en financiële problemen. Hij verstopt zich als het ware op zijn boerderij en daardoor leeft hij in een zelfgekozen gevangenis. Op een goede dag komt een jonge vrouw langs die even gebruik wil maken van zijn telefoon. Anna loopt mank omdat ze een ongeluk heeft gehad met de auto. Bij dat ongeluk kwamen haar man en haar zoontje om het leven.
Anna
Anna (Liv Ullman) leeft in een zelfgekozen wereld. Anna's passion is de passie voor waarheid. Anna zoekt de waarheid in haar leven en in dat van anderen. Ze is niet in staat om te gaan met gebreken en tekortkomingen. Ze idealiseert de mensen om zich heen zodanig dat ze in haar ogen heiligen worden en als blijkt dat ze dat niet zijn is haar teleurstelling navenant. Ze kan zich eenvoudig niet voorstellen dat iemand tekortkomingen heeft. Als de wereld niet aan haar beeld voldoet verzint ze een eigen wereld en vlucht daarin weg. Wanneer ze vertelt over haar verloren huwelijk was alles rozengeur en maneschijn hoewel voor iedereen onmiddellijk duidelijk is dat dit niet de realiteit was. Anna woont na haar ongeluk tijdelijk bij het echtpaar Eva en Ellis.
Eva
Eva Vergerus (Bibi Andersson) heeft helemaal geen eigen leven. Ze is wat anderen van haar maken. Een perfecte spiegel-persoonlijkheid. Eva had een korte relatie met de overleden man van Anna en wanneer Ellis even het land uit is legt ze het aan met Hans. Ze lijkt geen enkel verantwoordelijkheidsbesef te hebben en richt zich volkomen op de persoon van de ander. Eva is de hartsvriendin van Anna hoewel de persoonlijkheid van beiden niet méér kan verschillen.
Elis
Ellis Vergerus (Erland Josephson) heeft besloten niet wakker te liggen van het leed van anderen. Hij is het vleesgeworden cynisme. Hij denkt dat hij onverschillig is. Hij fotografeert mensen. Duizenden portretfoto's heeft hij in zijn kantoor, gecatalogiseerd op gedrag.
Lessen
Anna gaat samenwonen met Hans. Een jaar lang gaat het aardig goed, voornamelijk omdat ze voor een groot deel langs elkaar heen leven. Maar uiteindelijk loopt ook deze relatie spaak. Hans kan niet beantwoorden aan de hoge verwachtingen van Anna. Maar hij kan ook geen keuzes maken. Hij voelt zich mislukt, vernederd en geestelijk dood en slaagt er niet in liefde voor Anna te voelen.
Ingmar Bergman is bekend om zijn zure films over huwelijken. Hij was zelf vele malen getrouwd maar wist zich aan geen van zijn partners voor langere tijd te binden. Veel van zijn films hebben een ongelukkig huwelijk als onderwerp. Eerlijk gezegd gaat het meestal niet zomaar om een "ongelukkig huwelijk" maar proberen de man en de vrouw in scherpe dialogen elkaar zoveel mogelijk pijn te doen.
Valt er nog iets te leren van de psychologische horror van Bergman ?
- Ieder mens streeft naar een paradijs. De "Passie van Anna" heeft direct te maken met dat streven naar een verloren geluk. Maar zoeken in relaties of in bezittingen levert nooit op wat je er van verlangt, het blijft een eindeloos zoeken. Je kunt jezelf afvragen of je zelf ook niet doorlopend bezig bent "beelden" of "images" te creëren waar je achteraan loopt. Conflicten met anderen zijn vaker dan je denkt het gevolg van het feit dat men niet aan jouw verwachtingen beantwoordt.
- Het christelijk geloof komt altijd voor in films van Ingmar Bergman. Er is altijd wel iemand die gelooft of die in het verleden heeft geloofd in het bestaan van een goede God. Ook Anna getuigt daarvan in deze film. Bij haar is geloof blijven steken in een hartstochtelijk verlangen naar het goede, ware en schone. Het is altijd goed om jezelf eens af te vragen waarin jij nou precies gelooft. Iets in jezelf ? Iets in anderen ? of ligt het object van je verlangen ergens daarbuiten ? Is geloof niet méér dan een projectie van verlangens ?
- Wat prominent ontbreekt in de film is het concept "vergeving" of minstens "acceptatie". Op elk moment waarop je beseft dat een ander niet kan voldoen aan jouw verwachtingen kun je dat wellicht ook accepteren in plaats van boos te worden. Of wanneer je zelf niet voldoet aan de verwachting van anderen kun je om vergeving vragen.
- De spelers geselen elkaar met woorden. Wanneer Anna en Hans ergens aan het eind van de film vechtend over de grond rollen valt dat toch in het niet bij de venijnige manier waarop ze elkaar even later met woorden proberen te raken. De woorden in deze film richten enorme schade aan in de levens van anderen.
De laatste beelden in de film zijn veelzeggend. Hans realiseert zich dat het nastreven van de waarheid dodelijk kan zijn in een relatie. Is vergeving nog mogelijk of komt er een moment dat dit een afgesloten weg is ? Radeloos blijft hij achter en loopt op de weg heen en weer. Gaat hij Anna achterna of gaat hij naar huis, naar zijn gevangenis ?
In de film zijn vier korte interviews verwerkt met de hoofdrolspelers. In deze korte interviews geven ze een korte samenvatting van het karakter van de persoon die ze spelen. Het is een grappige vondst van Bergman die op deze manier nog eens benadrukt dat het karakters op zichzelf staan en niet samengaan in het verhaal van hun leven.
Laatste reacties