Spankelende beelden, prachtige kleuren een helder verhaal. Martine Scorsese levert in The Gangs of New York een meesterwerk waar je met plezier naar kijkt. Oók een film met extreem veel geweld en seks: het New York van 1863 anachronistisch geportretteerd als een Mogadishu waar krijgsheren en bendes de dienst uitmaken. Tegelijk óók een film vol geloof en vol religieuze betekenissen.
Historie
Het verhaal berust voor een groot deel op historische werkelijkheid. Rond 1840 hebben bendes het voor het zeggen in Manhattan. Ze bevechten elkaar op leven en dood. De belangrijkste twee zijn de "Dead Rabbits" van de Ierse priester Vallon (Liam Neeson) en de "Nationalists" onder leiding van Bill Cutler "The Butcher" (Daniel Day Lewis). Tijdens een veldslag tussen beide bendes doodt Bill priester Vallon voor de ogen van diens zoontje Amsterdam (Leonardo di Caprio). Na afloop van de strijd wordt het ventje ondergebracht in een weeshuis met de veelzeggende naam "Hellgate".
De film begint in feite op het moment dat Amsterdam, inmiddels een jonge man, wordt "vrijgelaten" uit het tuchthuis. Hij wil maar één ding: wraak nemen op The Butcher al is dat nog niet zo makkelijk. De "Dead Rabbits" bestaan niet meer en Bill is de onbetwiste koning van het gebied. Iedereen die niet naar zijn grillen handelt sterft een gruwelijke dood. Amsterdam slaagt er in door te dringen tot de binnenste cirkel zonder dat Bill hem herkent. Ondanks zichzelf heeft hij bewondering voor de rauwe Amerikaan en hij redt zelfs diens leven bij een aanslag. Wanner Amsterdam uiteindelijk toch besluit om Bill te vermoorden, bij de jaarlijkse herdenking van de veldslag met de Dead Rabbits, is Bill hem te slim af. Hij takelt de jongen verschrikkelijk toe maar laat hem in leven. Amsterdam probeert vervolgens de "Dead Rabbits" nieuw leven in te blazen.
Op de achtergrond spelen twee ontwikkelingen mee die een grote invloed hebben op het verhaal. De eerste ontwikkeling is die van de komst van veel Ieren naar New York. Halverwege de 19-e eeuw heerst er grote hongersnood in Ierland omdat de aardappeloogsten een aantal jaren na elkaar mislukken. Grote aantallen Ieren overspoelden de oostkust van de VS en mensen als Bill Cutler, de "native" Amerikanen, zien met lede ogen aan hoe "hun" stad almaar meer onder Ierse invloed komt.
Een tweede effect is het verloop van de Amerikaanse burgeroorlog. De strijd tegen het Zuiden is bloedig en kost enorm veel mensenlevens. Op het moment dat nieuwe immigranten van de schepen komen worden er bijna net zoveel doodskisten ingeladen. Aan binnenkomende Ieren wordt meteen een formulier gepresenteerd waarop ze kunnen intekenen in het leger. De behoefde is zo groot dat rond 1863 de dienstplicht wordt ingevoerd. Dit leidt tot een volksopstand in New York waarbij plunderende bendes ook doordringen in de rijkere wijken.
Wraak en hartstocht
De film tekent tegen deze achtergrond de strijd tussen de bendes. Het is een keiharde wereld met soms toch ook een komische noot. Zoals wanneer een huis in brand staat en drie rivaliserende brandweerkorpsen voor de deur voluit met elkaar in gevecht gaan over de vraag wie het meeste recht heeft om in deze straat te blussen.
Al met al is de situatie zo triest dat je bijna niet kunt begrijpen dat dit werkelijk gebeurd zou kunnen zijn. Rivaliserende brandweerkorpsen, onderling vechtende politiekorpsen, corrupte overheden, enorme etnische verschillen, bendes die elkaar op leven en dood te lijf gaan en ga zo maar door.
Scorsese besteedt veel aandacht aan de relatie tussen Amsterdam en de jonge dievegge Jenny (Cameron Diaz). In eerste instantie moeten ze niets van elkaar hebben maar later wordt de verhouding hartstochtelijk romantisch. Als rode draad in de film is dit een wat onbegrijpelijke ontwikkeling. Met name de manier waarop Jenny kennelijk haar beroep er aan geeft nadat ze verliefd is geraakt op Amsterdam komt nogal ongeloofwaardig over.
Religie
Scorsese verwerkt in de meeste van zijn films veel religieuze elementen. Dat begint al wanneer de grootste bende van New York kennelijk geleid wordt door een Ierse priester die ten strijde trekt met een Keltisch kruis in de hand. Als Amsterdam 16 jaar later vertrekt uit "Hellgate" smijt hij zijn bijbel in het water onder een brug. Je ziet het zwarte boek in slow-motion onder water verdwijnen. Veel bijeenkomsten vinden plaats in al dan niet verwoestte oude kerken.
Het hoogtepunt is het gebed van drie partijen aan het einde van de film. Onafhankelijk van elkaar bidden Bill Cutler, Amsterdam Vallon en de rijke familie Schermerhorn op 5th Avenue tot God. Scorcese monteert de gebeden zo dat het één gebed lijkt. Elk van de drie partijen lijkt daardoor tot dezelfde God te bidden om bijstand in het eigen gelijk. Bill om Amerika te behouden voor de Amerikanen, Amsterdam om de moordenaar van zijn vader zijn straf te geven en de Schermerhorns om een zegen dat toch hun rijk leventje niet in gevaar komt.
Het is alsof Martin Scorsese kerk en religie wil beschuldigen maar niet kan veroordelen. Nergens in de film is hij inhoudelijk negatief over geloof. De kerk en aartsbisschop spelen zelfs een bijzonder positieve rol in het beschermen van zwakke mensen en het streven naar een rechtvaardige oplossing.
Karakter
Artistiek gezien is de film prachtig. De kleuren, de tot in details nagebouwde situatie in het New York van 1863, het is allemaal schitterend uitgevoerd. Helaas is het verhaal inhoudelijk wat zwak en te lang uitgerekt. De film wordt duidelijk gedragen door de rol van Daniel Day-Lewis als The Butcher. Zelfs de rol van Leonardo di Caprio valt hierbij in het niet. Day-Lewis slaagt er in om de harde, gedreven en misdadige slager neer te zetten als een krachtige persoonlijkheid.
Een interessant aspect aan de film is de karakterontwikkeling van Amsterdam. Je ziet er zowel positieve als negatieve kanten aan omdat zijn haat in eerste instantie plaats lijkt te maken voor bewondering, maar later weer omslaat in machtsmisbruik. Aan het einde gedraagt hij zich niet veel anders dan de moordenaar van zijn vader.
Laatste reacties